Borç Sözleşmesi ve Borç Senedi Örneği ve Nasıl Hazırlanır?

Sözleşmede: tarafların kimlik bilgileri ve adresleri, ödünç tutarı (rakam ve yazıyla), paranın ne zaman ve nasıl verildiği (teslim ikrarı), geri ödeme zamanı veya planı, faiz kararlaştırılmışsa oranı ve tarafların imzaları. Kişiler arası ödünçte faiz, açıkça kararlaştırılmamışsa istenemez (TBK m.387); kararlaştırılan yıllık faiz kanuni faizin yüzde elli fazlasını (TBK m.88), temerrüt faizi yüzde yüz fazlasını (TBK m.120) aşamaz. Kanuni faiz oranı yıl içinde değişebilir; imza tarihindeki oranı kontrol edin. Faize faiz yürütülmez (TBK m.388; 3095 sayılı Kanun m.3).

Bonoda şu unsurlar bulunmalıdır (TTK m.776): metinde "bono" veya "emre yazılı senet" sözcüğü, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın (ödünç verenin) adı, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin (ödünç alanın) imzası. Vade yazılmamışsa senet görüldüğünde ödenecek sayılır; düzenleme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanındaki yer, ödeme yeri yazılmamışsa düzenleme yeri esas alınır (TTK m.777). Düzenleme tarihi ve imza eksikse senet bono değildir. Bu belge bonoyu sözleşmedeki tutar ve vadeyle hazırlar; sözleşme tarihini boş bıraktıysanız senedin düzenleme tarihini imza günü elle yazın. Bono düzenleyen imzayı kendi eliyle atar; vekil ancak vekâletnamede bono düzenleme yetkisi varsa imzalayabilir.

Kefalet yazılı yapılır; kefilin sorumlu olduğu azami tutar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet isteniyorsa bu ibare kefilin kendi el yazısıyla yazılır (TBK m.583). Kefil evliyse eşinin yazılı rızası en geç kefalet anında alınır; sonradan verilen rıza kefaleti geçerli kılmaz (TBK m.584). Bonoya aval veren (senet kefili) için eş rızası aranmaz: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 20.04.2018 tarihli, E. 2017/4, K. 2018/5 sayılı kararına göre TBK m.584 avalde uygulanmaz. Aval yalnız bono bedelini kapsar; faiz ve giderler için kefalet ayrıca gerekir. Bu belgede kefil isterse bonoya aval da verir. Ödünç alanın kendisi evliyse borçlanmak için eşinin rızasına ihtiyacı yoktur (TMK m.193).

Yabancı para: Taraflardan biri yurt dışında yerleşikse borç döviz cinsinden kararlaştırılabilir; sözleşmede "aynen ödeme" kaydı yoksa borçlu ödeme günündeki kurdan Türk lirası ile ödeyebilir, gecikmede alacaklı vade veya fiili ödeme günü kurunu seçebilir (TBK m.99). Türkiye'de yerleşik iki kişi arasında döviz cinsinden ödünç, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın kredi kurallarına takılabilir; bu durumda Türk lirası seçin. Dikkat: 32 sayılı Karar uygulamasında, yurt dışında işçi, serbest meslek veya müstakil iş sahibi olarak çalışan Türk vatandaşları da Türkiye'de kanuni yerleşim yerleri varsa Türkiye'de yerleşik sayılabilir (m.2); yurt dışındaki yakınınızla döviz borcu yazmadan önce bir hukuk uzmanından destek alın.

Yurt dışındaki taraf: Yabancı uyruklu taraf için pasaport veya yabancı kimlik numarası yazılır. Yurt dışındaki tarafa tebligat uzun sürdüğü için Türkiye'de bir bildirim adresi göstermek ihtar ve takibi kolaylaştırır. Sözleşmede Türk hukuku seçilir (MÖHUK m.24); para borcunun ifa yeri alacaklının yerleşim yeri olduğundan (TBK m.89) ödünç veren Türkiye'deyse dava Türkiye'de açılabilir (HMK m.10). Kişiler arası sözleşmede yetki sözleşmesi yapılamaz; yetki kaydı yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir (HMK m.17).

1. Sözleşmeyi iki nüsha basın; sözleşme tarihi boşsa imza günü elle yazın. Her taraf her sayfayı paraflar, son sayfayı imzalar; birer nüsha alır. Kefil varsa kefile de bir örnek verin.
2. Vekil imzalıyorsa adın altına "adına" yazıp imzalar; vekâletnamenin örneğini sözleşmeye ekleyin. Vekâletnamede borç verme veya borçlanma ve (bono varsa) senet düzenleme yetkisinin açıkça yazdığını kontrol edin.
3. Kefil, EK 1'deki satırlara KENDİ EL YAZISIYLA azami tutarı (rakam ve yazıyla), kefalet tarihini ve müteselsil kefalet isteniyorsa "müteselsil kefil" ibaresini yazıp imzalar (TBK m.583). Kefil evliyse eşi, rıza bölümünü aynı anda imzalar (TBK m.584). Kefil aval de veriyorsa bono sayfasındaki aval bölümünü ayrıca imzalar. Kefilin ve eşinin kimlik fotokopisini alın.
4. Bono sayfasını ayrıca kontrol edin: düzenleme tarihi ve yeri, vade, bedel, lehtar ve düzenleyenin imzası tam olmalıdır (TTK m.776). Ödünç alan imzayı kendi eliyle atar; iki ödünç alan varsa ikisi de imzalar. Vadesi, bedeli veya düzenleme tarihi boş bonoyu imzalamayın ve teslim etmeyin; boş yeri sonradan doldurulan bonoya karşı savunma çok zorlaşır (TTK m.680, m.778). Bononun üzerine başka kayıt yazılmaz. Bono yalnız ödünç verenin nüshasında imzalanır; ödünç alanın nüshasındaki bono sayfasına "örnektir" yazın ve imzalamayın, aynı borç için iki imzalı bono olmamalıdır.
5. Taksitli borçta tek bono yalnız son taksit tarihinde kambiyo yoluyla takip edilebilir; aksayan ara taksitler için sözleşmeye dayanılarak genel haciz yolu kullanılır. Her taksit için ayrı bono seçtiyseniz ilk ve son bononun vadesi ile girdiğiniz taksit tutarı bonolara basılır; boş kalan her vadeye ilgili taksitin ödeme gününü, her bedele o taksitin tutarını rakam ve yazıyla imzadan önce yazın. Bonoların toplamı anaparayı aşmamalıdır. Taksit sayısı yirmi dördü aşarsa ekte ilk yirmi dört bono basılır; kalanları aynı biçimde ayrı kâğıda düzenleyip aynı anda imzalayın. Tek bono ile taksit bonolarını aynı borç için birlikte imzalatmayın.
6. Parayı banka havalesi veya EFT ile gönderin; açıklamaya "ödünç" ya da "borç" yazın. Elden veriyorsanız imza anında verin ve ödünç alanın teslim ikrarını içeren maddeyi birlikte okuyun. Para sözleşmeden sonra verilecekse bono, para fiilen verilince teslim edilir.
7. Noter isteğe bağlıdır ama takibi hızlandırır: imzaların noterde onaylatılması, borçlunun itirazında alacaklıya itirazın kesin kaldırılmasını isteme imkânı verir (İİK m.68). Borç ikrarının noterde düzenleme biçiminde yapılması senede ilam niteliği kazandırır (İİK m.38). Yurt dışındaki taraf konsoloslukta imza onayı yaptırabilir.
8. Geri ödemeleri sözleşmedeki hesaba, açıklamaya "borç geri ödemesi" yazarak yapın; dekontları saklayın. Elden ödemede imzalı makbuz alın (TBK m.103). Ayrı bonolarda ödenen taksitin bonosunu, son ödemede bononun aslını geri alın veya üzerine "ödenmiştir" yazdırıp imzalatın (TBK m.104).
9. Gecikmede önce yazılı ihtar gönderin (noter veya iadeli taahhütlü); taksitli borçta muacceliyet bildirimini sözleşmedeki süreye uygun yapın. Sonra sözleşmeye dayanarak genel haciz yoluyla veya bonoya dayanarak kambiyo senetlerine özgü yolla icra takibi başlatın; vadesi gelmiş alacak için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257). Bono, sözleşmedeki ödeme süresi dolmadan takibe konmaz. Kefil varsa: ödünç alan anaparada, faizde veya bir taksitte altı ay gecikirse bunu kefile yazılı olarak bildirin; bildirmezseniz kefilin bundan doğan zararı kadar ona karşı hak kaybedersiniz (TBK m.594). Gerçek kişinin kefaleti kurulduğu tarihten on yıl sonra sona erer: kefile karşı takibi, kefalet tarihinden başlayarak on yıl dolmadan başlatın; süre geçerse kefile başvuramazsınız. Süre yalnız kefilin, kefalet şekline uygun ve en erken bitişten bir yıl önce verdiği yazılı beyanla uzatılabilir (TBK m.598).
10. İstendiğinde ödenecek bonoyu düzenleme tarihinden başlayarak bir yıl içinde ibraz edin; görüldükten süreli bonoda ödünç alan görme tarihini bono üzerine yazıp imzalar (TTK m.779). Bu süre geçirilirse bonoya dayalı hakkın zamanaşımının başlangıcı tartışmalı hâle gelir; bir görüşe göre üç yıllık süre bir yıllık ibraz süresinin bitiminden işler ve kambiyo yolu yaklaşık dört yıl sonra kapanır. Süreleri izleyin: sözleşmeden doğan alacak on yılda (TBK m.146), faiz alacağı beş yılda (TBK m.147), bonoya dayalı talep vadeden itibaren üç yılda (TTK m.749, m.778) zamanaşımına uğrar. Vadesiz (istendiğinde ödenecek) borçta on yıllık süre, istemin yapılabileceği ilk günden, yani paranın verildiği günden başlar (TBK m.149); istemi geciktirmek süreyi uzatmaz. Süre dolmadan takip başlatın ya da ödünç alandan yazılı borç ikrarı alın; borç ikrarı ve kısmi ödeme süreyi keser (TBK m.154).